ABC technik malarskich

Kategoria: Hobby Opublikowano: piątek, 14 październik 2011 Renata Kuroczycka

Malarstwo to wyjątkowo wdzięczne hobby. Na rynku dostępny jest cały wachlarz przyborów potrzebnych do zajęcia się tą dziedziną sztuki. W sklepach czy działach z artykułami szkolnymi można znaleźć pełne wyposażenie, wystarczające do rozpoczęcia amatorskiego malowania. Osoby, które zapragną rozwinąć swoje zdolności i przejść na bardziej profesjonalny poziom, mogą poszukać specjalistycznych sklepów plastycznych (funkcjonujących w każdym dużym mieście) lub zamawiać materiały przez Internet.

Dodatkową zaletę tego hobby stanowi fakt, że jest ono "mobilne", czyli wszystkie przybory są łatwe do przenoszenia. Podstawowe wyposażenie (farby, ołówek, gumka, szkicownik, słoiczek z wodą itp.) mieści się w małym plecaczku, który można zabrać ze sobą w plener, aby malować z natury. W sprzedaży istnieją nawet specjalne plenerowe przyborniki malarskie z całym zestawem potrzebnych akcesoriów.

 

Każdy artysta specjalizuje się zwykle w jednym rodzaju malarstwa. Rozpoczynając swoją przygodę ze sztuką warto spróbować wszystkich technik, aby na koniec wybrać taką, w której spełniamy się najlepiej, a wykonane w niej prace naprawdę nam się podobają.

 

Najpopularniejsze techniki malarskie


AKWARELA – najmniej brudząca i najszybciej schnąca technika malarska. Polega na malowaniu rozcieńczonymi w wodzie pigmentami (z języka włoskiego acquarello, czyli farby „wodne”). Przy stosowaniu tej techniki bardzo istotny jest rodzaj używanego papieru, ponieważ pigment nie pokrywa powierzchni całkowicie, lecz pozostawia widoczną fakturę oraz barwę podkładu. Akwarela najlepiej wygląda na porowatym, szybko wchłaniającym wodę papierze (w Chinach oraz Japonii używano również jedwabiu). W tradycyjnej palecie akwarelowej dominują barwy pastelowe i nie ma koloru białego. Uzyskuje się go poprzez pozostawienie na kartce niezamalowanych miejsc. Zdecydowaną zaletą akwareli jest stosunkowo niska cena materiałów, jednak ten sposób malowania nie należy do łatwych ze względu na brak możliwości naniesienia poprawek. Mocno rozcieńczona farba nie posiada właściwości kryjących (nie można „zamalować” wcześniej położonej warstwy). Oprócz tego prace akwarelowe są niezbyt odporne na światło i z czasem mogą wypłowieć.

 

GWASZ – farby podobne do akwarel, ale z dodatkiem kredy i bieli, przy czym ich pigment jest grubiej mielony. Dzięki właściwościom kryjącym można nimi zamalować poprzednie warstwy pracy. Gwasze sprzedawane są w tubkach lub słoiczkach, do rozcieńczania wodą. Dobrze łączą się z innymi technikami i przyjmują każdy rodzaj papieru. Najbardziej popularną odmianą gwaszu jest farba potocznie zwana „plakatówką”.

 

TEMPERA – do końca XVI wieku była dominującą techniką malarską. Dawniej farbę temperową uzyskiwano łącząc poszczególne barwniki ze sobą przy pomocy żółtek jaj, żywicy lub oleju, a podczas malowania obrazu rozcieńczano ją wodą. Po wyschnięciu powierzchnia pracy stawała się trwała i nierozpuszczalna w wodzie. Współczesne farby temperowe kupuje się gotowe w tubkach. Dają one stosunkowo duże możliwości malarskie, w zależności od ilości dodanej wody. Można nimi malować na płótnie, desce czy zwykłym papierze. Są bardzo trwałe.

 

TECHNIKA OLEJNA – powstała w wyniku rozcieńczania tempery nie wodą, lecz olejem. Farby olejne pozwalają uzyskać bardzo intensywne i wyraziste kolory, dają także możliwość dopracowania detali oraz pozwalają uzyskać rozmaite efekty wizualne, np. błysk, mat, przenikanie się barw itp. Stosowanie tej techniki wymaga zagruntowanego płótna albo odpowiednio przygotowanej deski, blachy lub specjalnego kartonu. Farba olejna bardzo długo schnie, dając tym samym duże możliwości nanoszenia poprawek, natomiast po wyschnięciu można z łatwością zamalować nieudane fragmenty. Po skończeniu obrazu suchą powierzchnię farby zwykle pokrywa się werniksem, który tworzy przezroczystą warstwę ochronną. Właśnie od tej ostatniej czynności – werniksowania – pochodzi nazwa „wernisaż”.
Obecnie „olej” to w zasadzie najpopularniejsza technika malarska. W wydaniu klasycznym polega na nałożeniu na zagruntowane płótno cienkiej podmalówki olejnej (ewentualnie temperowej), na którą nanosi się nieprzezroczystą warstwę werniksu. Następnie nakłada się kilka, a nawet kilkanaście warstw półkryjącej farby olejnej. Dzięki temu można uzyskać niezwykle bogatą głębię kolorów. Alternatywą dla kosztownej i pracochłonnej techniki klasycznej jest technika alla prima (czyli „od pierwszego razu”), polegająca na położeniu tylko jednej warstwy farby olejnej. Gęstą farbę można mieszać bezpośrednio na płótnie, pozostawiając charakterystyczne ślady pędzla.

 

TECHNIKA AKRYLOWA - dużo prostsza niż akwarela oraz znacznie tańsza niż "olej". Farby akrylowe pozwalają uzyskać zarówno efekt zbliżony do malarstwa akwarelowego i gwaszu, jak i efekt farby olejnej. Wszystko zależy od użycia odpowiednich rozcieńczalników. Technika ta wyko-rzystywana jest m.in. w sztuce graffiti.

 

KREDKI – technika pośrednia między rysunkiem i klasycznym malarstwem. Współczesne kredki są bardzo wszechstronne: pozwalają uzyskać efekty zbliżone do akwareli a nawet malarstwa olejnego. Przy pomocy miękkich kredek można rysować kolorowe szkice, jak również tworzyć całe obrazy. Podczas malowania wykorzystuje się nie tylko zaostrzone końce, ale także powierzchnie boczne. W stosunku do malarstwa farbami kredki mają mniejszą zdolność mieszania barw, lecz jednocześnie dają większą precyzję i łatwość malowania.
Najczęściej stosowane kredki malarskie:

  • Kredki pastelowe – mogą być suche lub tłuste. Klasycznymi suchymi pastelami można rysować na papierze, płótnie czy kartonie. Konsystencją przypominają miękką, kolorową kredę, są jednak mało trwałe i nieco osypują się z podłoża. Specyficzną odmianą suchych kredek pastelowych jest sangwina, tzw. „czerwona kredka”. Rysunki wykonane w tej technice bywają niezwykle efektowne. Natomiast tłusta (olejna) wersja pasteli to popularne kredki świecowe, łatwe w zastosowaniu i dobrze przylegające do powierzchni papieru.
  • Kredki Conte – przypominają bardzo miękkie kredki świecowe. Pozwalają uzyskać efekty zbliżone do gwaszu i malarstwa olejnego. Całkowicie "kryją" podłoże i dają pełne, soczyste kolory.
  • Kredki ołówkowe – stanowią uzupełnienie kredek pastelowych i Conte. Stosowane są do precyzyjnego oddania detali oraz robienia wstępnych szkiców, wypełnianych następnie innymi kredkami malarskimi.

 

OŁÓWEK – doskonałe narzędzie do rysowania i szkicowania. Wykonane nim czarno-białe prace mogą wyglądać naprawdę pięknie. Najprostszy podział ołówków dzieli je na twarde (oznaczone literą H) i miękkie (oznaczone literą B). Cyfra przy literze oznacza odpowiednio stopień twardości lub miękkości, przy czym zasada jest taka, że im wyższa cyfra tym większa twardość / miękkość ołówka. Dla przykładu: ołówek H4 będzie twardszy od ołówka H1, zaś ołówek B5 bardziej miękki niż ołówek B2. Twarde ołówki dają na papierze cienkie jasne linie (do szkicowania), natomiast ołówki miękkie są grubsze i bardziej wyraziste (do cieniowania). Ołówki plastyczne mogą być zarówno drewniane, jak i automatyczne z wymiennymi wkładami. Do amatorskich rysunków najczęściej wykorzystuje się ołówki „uniwersalne”: H2 oraz B2.
Przy rysunkach ołówkiem bardzo przydatnym narzędziem jest gumka chlebowa, po użyciu której nie powstają wytarte białe plamy, lecz delikatny szary ślad jaki można wykorzystać do późniejszego cieniowania.

 

WĘGIEL – jeden z najstarszych środków rysunkowych, używany już przez prehistorycznych artystów na ścianach jaskiń. Rysując węglem uzyskuje się efektowne, wyraziste linie o aksamitnej czerni i delikatnej szarości. Węgiel naturalny dzielimy na twardy (ze zwęglonych wiórów drzewnych) oraz miękki, który powstaje w wyniku spalania cienkich gałązek wierzby, winorośli, lipy, bukszpanu itp., przy ograniczonym dostępie powietrza. Często używany jest wraz z kredą lub pastelami. Podczas pracy można stosować techniki rozmazywania. Do rysowania węglem najlepiej nadają się papiery o szorstkich powierzchniach. Nieudane lub niepotrzebne linie usuwa się kawałkiem miękkiego, suchego materiału bądź specjalną gumką chlebową.

 

KREDA – materiał do rysowania wykonany z naturalnego węglanu wapnia w formie pałeczek, albo w drewnianej „ołówkowej” oprawie. Rysuje się nią podobnie jak węglem, wymaga też względnie szorstkiego papieru. W XVIII w. we Francji tworzono rysunki techniką „trzech kredek” (lub inaczej „techniką trzech ołówków”): węglem, sangwiną i białą kredą, na ciemnym lub tonowanym papierze. Klasyczna kreda artystyczna jest biała, ale obecnie można także kupić kredy kolorowe, w pełnej palecie barw. Ze względu na właściwości kryjące oraz biel kreda stosowana jest do gruntów kredowo-klejowych. Używana się jej również w charakterze taniego wypełniacza w farbach olejnych. Bardzo drobną kredę dodaje się także do pasteli – po dodaniu do pigmentu rozjaśnia odcień oryginalnego koloru.

 

PIÓRKO – jeden z najstarszych i najpopularniejszych przyrządów rysowniczych. Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje piór: gęsie (lotki gęsi), trzcinowe (tzw. kalamos, z łodyg traw podobnych do bambusa) oraz metalowe (stalówki). W zależności od grubości i rodzaju pióra powstają różne linie. Dodatkowe zróżnicowanie efektów końcowych osiąga się dzięki operowaniu różnorodnymi tuszami. Klasyczna sztuka rysunku piórkiem wykorzystuje trzy rodzaje tuszu: czarny (węglowy), ciemnobrunatny (zw. bistrem, wytwarzany z sadzy drewna), a także tzw. atrament galusowy (którym wykonywano większość dawnych rysunków). W XVIII wieku we Włoszech powstawały rysunki piórkiem z widokami miasta.

 

UWAGA PRAKTYCZNA: Powierzchnię wielu prac tworzonych kredą, węglem lub innymi osypującymi się materiałami można utrwalić domowym sposobem, rozpylając lakier do włosów albo mleko. Metody te mogą jednak powodować lekkie zatarcie wyrazistości rysunku.