Współczesne śmigłowce wojskowe - główne parametry helikopterów

Kategoria: Militaria – co warto wiedzieć Opublikowano: poniedziałek, 03 grudzień 2012 Mikołaj Kuroczycki

Niewielu ludzi spoza kręgów militarnych zdaje sobie sprawę jak ważną rolę na współczesnym polu walki pełnią helikoptery. Są to bardzo uniwersalne maszyny: mogą transportować żołnierzy, dostarczać im zaopatrzenie czy ewakuować rannych, a także zwalczać różnego rodzaju cele - od czołgów po piechotę przeciwnika. Dlatego też używają ich wojska na całym świecie.

 

Historia powstania śmigłowców zaczyna się już w XV wieku, kiedy pierwsze szkice takich maszyn zaczął projektować Leonardo da Vinci. Później temat "latających pojazdów bojowych" zaprzątał głowy różnym konstruktorm, lecz bez większego powodzenia. Ciekawymi projektami mogli się pochwalić niemieccy inżynierzy z lat 30 i 40-tych XX wieku. Jednak prawdziwy przełom w budowie i użyciu helikopterów przypada na okres wojny wietnamskiej. Wtedy właśnie ikoną śmigłowca stał się Bell UH 1 Huey, którego można uznać za jedną z pierwszych nowoczesnych kostrukcji śmigłowcowych. Na podstawie doświadczeń z Wietnamu Amerykanie zbudowali następnie legendarnego Black Hawk, zaś część współcześnie użytkowanych helikopterów jest nowoczesnymi modernizacjami konstrukcji typu Cobra czy Huey. Rosjanie z kolei pokazali światu siejącego grozę Mi-24, zwanego "latającym czołgiem".

 

Jak funkcjonują współczesne śmigłowce bojowe

 

Aby maszyna zasłużyła na miano śmigłowca bojowego, musi spełnić kilka warunków.

- Parametry lotnicze (manewrowość/zasięg/prędkość lotu)

Prametry lotu śmigłowca określają jego możliwości poruszania się w powietrzu, czyli jak szybko może latać, jakie manewry w powietrzu może wykonywać, czy jest zwrotny, czy też raczej "ociężały", jak daleko może polecieć na jednym tankowaniu itp.

- Udźwig

Parametr charakteryzujący ciężar i rodzaj ładunku, który helikopter może przenieść.

Śmigłowce potrafią przenosić ładunki wewnątrz pojazdu albo podczepione do spodu maszyny za pomocą specjalnych lin. Uzbrojenie przenoszone jest na specjalnych belkach transportowych rozmieszczonych po bokach maszyny (wyglądają one przeważnie jak małe skrzydła samolotu, choć zdarzają się też konstrukcje rurowe).

Zwiększenie bądź zmniejszenie przewożonego ładunku może istotnie wpływać na prametry lotnicze śmigłowca.

- Możliwość operowania z lotnisk polowych

Oznacza możliwość stacjonowania, startu i lądowania na nieprzygotowanych lotniskach (czyli takich, które nie są specjalnie dostosowane do obsługi tych maszyn).

- Wytrzymałość

Śmigłowiec operujący nad frontem narażony jest na ataki przeciwnika, dlatego współczene helikoptery muszą cechować się dużą wytrzymałością, tj. odpowiednią odpornością na ostrzał, specjalną konstrukcją napędu (najlepiej opartego o parę siników, które mogą przejąć na siebie dodatkowe obciążenie w ramach awarii jednego z nich) czy konstrukcją śmigieł pozwalającą na lot mimo ich drobnych uszkodzeń.

- Uzbrojenie 

Nowoczesne śmigłowce poza funkcjami transportowymi mają także zadanie wspierać w walce oddziały naziemne oraz w ramach samodzielnych misji niszczyć maszyny i siłę żywą wroga.

Z powodu szerokiego spectrum zadań szturmowych jakie mają wykonywać dzisiejsze wiropłaty, została dla nich opracowana szeroka gama uzbrojenia, na które składają się:

  • Działka oraz karabiny maszynowe - montowane są pod kabiną pilota lub w specjalnych pojemnikach na belkach podwieszeniowych maszyny. Broń lufowa podczepiona pod kabiną pilota może być zestrojona z hełmem pilota, tak aby poruszała się ona w tym samym kierunku co głowa pilota. Takie rozwiąznie stosowane jest m.in. w AH-64 Apache i znacznie skraca czas celowania. W śmigłowcach transportowych karabiny są umieszczane na specjalnych podstawach w bocznych drzwiach śmigłowców w celu osłony desantu i wyładunku.
  • Niekierowane lotnicze pociski rakietowe - służą głównie do niszczenia celów naziemnych. Jest to najprostszy rodzaj rakiety, nie posiadający własnego systemu naprowadzania, lecz lecący po takiej trajektorii jaką nadano mu w momencie wystrzelenia. Pociski takie przeważnie są przewożone w specjalnych wurzutniach, w których znajduje się przynajmniej kilka rakiet. Wyrzutnie podczepia się na belkach podwieszeniowych śmigłowca. Zaletą tego typu broni jest jej względnie niska cena, jak również możliwość szybkiego wystrzału wielu sztuk naraz.
  • Kierowane pociski rakietowe - posiadają system naprowadzania, co oznacza, że rakieta może być kontrolowana w trakcie lotu. Pociski kierowane najczęściej naprowadzane są komendowo, tzn. pilot za pomocą specjalnego urządzenia podświetla cel prominiem lasera, zaś system naprowadzający znajdujący się w rakiecie nakierowuje ją na cel podświetlony przez laser. Naprowadzanie komendowe może być wykonywane także za pomocą wiązki radarowej. W takim wypadku maszyna opromieniowuje radarem cel, a pocik bedzie leciał po torze wyznaczonym przez wiązkę radarwą. Coraz więcej nowoczesnych pocisków opiera się na filozofii "wystrzel i zapomnij",  czyli po wystrzeleniu rakieta samodzielnie naprowadza się na cel bez jakiejkolwiek pomocy pilota. Pociki tego typu mogą brać kierunek np. na podczerwień (maszyna przeciwnika podczas pracy wytwarza ciepło widzialne w świetle promieniowania podczerwonego, na którego nakierowuje się pocisk). Istnieje również możliwość radarowego naprowadzania pocisków - pocisk naprowadza się na cel za pomocą danych o jego położeniu, wypracowanych przez własny radar pokładowy rakiety. Kierowane pociski rakietowe użytkowane są praktycznie przez wszytkie śmigłowce bojowe, choć ich wadą jest duży koszt i stopień skomplikowania mechanizmu.
  • Bomby lotnicze - raczej rzadko stosowana broń w śmigłowcach. Była używana m.in. w radzieckim Mi-24. 

- Środowisko pracy pilota

Współczesne maszyny bojowe przekazują swoim operatorom prawdziwy ogrom informacji: od danych na temat ilości paliwa, poprzez dane lokalizacyjne, do szczegółowych danych na temat wypełnianej misji. Aby żołnierz mógł sobie przyswoić te informacje, a także wykorzystywać je błyskawicznie w warunkach bobjowych, potrzebuje maksymalnie zrozumiałego i prostego w użyciu interfejsu człowiek-maszyna. Dlatego też w nowoczesnych helikopterach tradycyjna konsola ze wskaźnikami analogowymi zastępowana jest przez wielofunkcyjne wyświetlacze ciekłokrystaliczne, które można obsługiwać intuicyjnie (wyświetlają różne prametry na żądanie pilota). Tego typu rozwiąznie określane jest jako architektura glass cockpit.

Kolejnym krokiem w stronę ułatwiania pracy pilotom jest montaż specjalnych hełmów, które wyświetlają podstawowe informacje, więc pilot nie musi odrywać wzroku od toru lotu maszyny. Rozwiązniem alternatywnym bądź dopełniającym rolę hełmów są wyświetlacze przezierne typu HUD (Head-Up Display). Posiadają one przezroczysty ekran, na którym wyświetlane są dane; montuje się je naprzeciwko przedniej szyby, na wyskości oczu pilota. 

 

Autor: Mikołaj Kuroczycki