Z dawnej Polski

Kategoria: Szerokie horyzonty Opublikowano: środa, 27 marzec 2013 Renata Kuroczycka

Nazwa naszego kraju nie od razu była nazwą państwa, lecz stanowiła określenie jednego z plemion słowiańskich. Dlaczego historia i geografia zaakceptowały akurat tę nazwę a nie inną – trudno dociec. Biorąc pod uwagę sporą ilość grup słowiańskich, jakie zaludniały nasze ziemie, równie dobrze moglibyśmy być dzisiaj nie Polakami, ale np. Goplanami albo Wiślanami...

 

POLSKA – nazwa utworzona od słowa polna, w znaczeniu „kraina pól". Pochodzi najprawdopodobniej od plemienia Polan, które we wczesnym średniowieczu zamieszkiwało obszar nad rzeką Wartą. Przez pewien czas zachodni geografowie nasze tereny określali po prostu mianem „Ziemie polskie", ale już w XI wieku nazwę Polska zaczęto odnosić do całego państwa, leżącego w dorzeczu Wisły i Odry. Pamięć o Polanach sprawiała jednak, że stale dochodziło do nieporozumień przy określaniu terytorium Polski. W związku z tym dawne ziemie Polan zaczęto w XIV w. nazywać Staropolską lub Wielkopolską, zaś pozostałe tereny – dla kontrastu – Małopolską.
Według badaczy naszych dziejów najstarsze nazwy plemion polskich, jakie odnotowano w różnych źródłach historycznych, mogły brzmieć:
- plemiona wielkopolskie: Lędzice (Polanie), Goplanie, Liczkawicy,
- plemiona małopolskie: Wiślanie, Czerwianie (Lędzanie), Wiercanie,
- plemiona mazowieckie: Mazowszanie, Nierwianie (Narwianie),
- plemiona pomorskie (kaszubskie): Pomorzanie, Pyrzyczanie, Wieluńczanie,
- plemiona śląskie: Slężanie, Opolanie, Dziadoszanie, Golęszyce.

 

Z dawnej historii Polski zachowało się wiele przysłów oraz powiedzeń, które odzwierciedlały ówczesną sytuację polityczną i społeczną, np.:
- Polska bez Poznania, Gdańska i Wieliczki niewarta i jednej świczki – przysłowie z czasów Królestwa Kongresowego i Rzeczypospolitej Krakowskiej.
- Nigdy w Polsce nie zabraknie żelaza do broni, rycerstwa do koni, żyta, lnu, pszenicy i pełnej wina piwnicy – przysłowie z okresu tzw. „polskiego złotego wieku" (rządy Zygmunta I Starego oraz Zygmunta II Augusta).
- Polska przedmurzem chrześcijaństwa – według Łukasza Opalińskiego tak właśnie miał określić Polskę papież Urban VIII (I poł. XVII w.).
- Wolno w Polsce, jak kto chce – powiedzenie charakteryzujące czasy „złotej wolności szlacheckiej".
- Polska cnota: każdemu otworzyć wrota – przysłowie o tradycyjnej staropolskiej gościnności.
- Polska droga – określenie, które przyjęło się wśród zagranicznych gości, podróżujących dawnymi czasy po Polsce (w znaczeniu: kiepskiej jakości droga polna, nie brukowana).
- Taniec polski – rozwinął się w XVIII wieku z wcześniejszego tańca tzw. „pieszego" albo „chodzonego" i ostatecznie został uznany za polski taniec narodowy pod nazwą „polonez".
- Polski most, niemiecki post, włoskie nabożeństwo – wszystko to błazeństwo. Przysłowie z przełomu XV / XVI w., ilustrujące kiepski stan ówczesnych drewnianych mostów w Polsce (kamiennych wcale nie było).
- Polski strój – określenie historycznego ubioru męskiego, na który składały się głównie: delia, kontusz, żupan, karabela i pas. Cechą charakterystyczną tego ubioru była jego strojność i bogaty wygląd (wyraźny wpływ Orientu).
- Jeszcze Polska nie zginęła... –pieśń powstała w okresie formowania Legionów Polskich we Włoszech (XVIII w.). Autor słów – Józef Wybicki – napisał je pod melodię znanego starego mazurka ludowego. Pieśń przeszła do historii jako Mazurek Dąbrowskiego i 15 X 1926 r. uznana została za oficjalny polski hymn państwowy (po niewielkich poprawkach tekstowych).